پل آلن و جن هاروي
ترجمه علي اكبر عليزاد

اصطلاحات انتقادي تآتر و اجرا- 1
مجموعه اصطلاحات انتقادي تآتر، شامل اكثر اصطلاحات، اشخاص، و مفاهيمي مي شود كه به نحوي با مقوله تآتر و اجرا در قرن بيستم مرتبط اند، و از اين به بعد برخي از يكشنبه ها، در ستون « تآتر امروز» معرفي مي شوند. تمامي اين اصطلاحات برگرفته از كتاب « راهنماي تآتر و اجراي انتشارات راتلج» (2006) است. اميدوارم تبيين اين اصطلاحات بتواند برخي از مفاهيم آشنا و غير آشناي تآتري را براي خوانندگان روشن تركند.
∆∆∆∆∆∆
پيشوند« پارا»(para) به معني فراتر است؛ در عمل، فرا تآتر بيرون و فراتر از فرم هاي ساختاري، زماني، و مكاني تآتر قرار مي گيرد، و در عوض بيانگر اعمال به هم پيوسته اي نظير وركشاپ ها، آيين ها، برنامه هاي آموزشي، درام درماني، و يا حتي «تآترنامحسوس» آگوستو بال، با تماشاگر غير مطلع اش است. كار فرا تآتري او متمركز بر روان درماني است، گواينكه تاكيد او بيشتر بر بهبود گروهي است تا فردي. اين اصطلاح به طور مكرر در ارتباط با گروتفسكي به كار مي رود كه در دهه 1970، بعد از موفقيت هايش در زمينه تآتر، كار فرا تآتري خويش را پبش برد. گروتفسكي تماشاگر را از معادله اجرا حذف كرد تا مشاركت بيشتري را در آن چه كه « فرهنگ زنده » نام گرفته است باعث شود؛ اين مشاركت متمركز بر كار بازيگر غير حرفه اي به عنوان سازنده سلسله اي از فعاليت هاي وركشاپ گونه بود، تا دريافت كننده رويداد هايي كه براي او ساخته شده است. فرا تآتر، با بها ندادن به تماشاگر، بر اساس معيارهاي اقتصادي اي كاملا ً متفاوت از اجراي زيبايي شناسانه پيش مي رود، هر چند كه مي تواند شبيه آموزش شغلي و برنامه هاي پيشرفت شخصي، از نظر تجاري پرمنفعت باشد.
فعاليت هاي فرا تآتري، غالبا ً منجر به شكل گيري خط مشي ها، تكنيك ها، مهارت ها و حتي افرادي مي شود كه در تآتر به كار گرفته مي شوند. گروتفسكي، شبيه كار بسياري از فراتآترها، بر بازيگر مشاركت كننده متمركز بود تا تماشاگر، كه در صورت لزوم فقط يك نفر بود. اين تاكيد را مي توان در جلسات دراماتورژي، وركشاپ هاي بازيگري، و دوره هاي دسته جمعي شغلي مشاهده كرد. در اين زمينه ها، « اجرا» ديگر مكمل يا نتيجه اي فوري براي فرايند محسوب نمي شود، ولو آن كه هدفي درازمدت يا انگيزه موجود در پس اين اعمال باشد. مشاركت كنندگان از اين امر آگاهند كه مشاهده، قضاوت، و با هدايت مي شوند، ولي نقش بيننده بيشتر در درون فرايند است تا نقش آشنا اما منفعلانه تماشاگر بيروني تآتر.
به علاوه، فرا تآتر اشاره دارد به فرايند يا فعاليت هاي غير تآتري كه ممكن است به عنوان تآتر تفسير شوند و يا به عنوان اجرا تعريف شوند. حتي ممكن است شيوه قاب بندي رويداد آن را در درون پارامترهايي قرار دهد كه به عنوان تآتر در نظر گرفته مي شوند. فرا تآتر اصطلاح سيالي است كه جنبه هاي متعددي از اجرا را وراي جفت آشناي تماشاگر/ بازيگر شامل مي شود.

براي مطالعه بيشتر:

Banes, Sally (1998) Subversive Expectation: Performance Art and Paratheater in New York, 1976- 85, Ann Arbor: University of Michigan Press.
Kumiega, Jennifer (1985) The Theater of Grotowski,London:Mithuen

۲۱ تير ۱۳۸۶

نظر خوانندگان: